Choquequirao - zaginione miasto Inków

Na zboczu góry Choquequirao, co w języku Keczua znaczy "złota kołyska", znajdują się pozostałości miasta inkaskiego, któremu nadano taką samą nazwę. Jest to kolejne z "zaginionych miast" Kordyliery Vilcabamba. Podobnie jak Machu Picchu pozostało poza niszczącym zasięgiem konkwistadorów by powoli popaść w zapomnienie pod przykryciem gęstej dżungli. Położone w strefie selwy wysokiej, na wysokości 3085 m npm zatopione jest w niezwykle różnorodnej i bujnej roślinności, podczas gdy dookoła bielą się ośnieżone szczyty, a prawie 1750m poniżej szaleją wzburzone wody rzeki Apurimac.

W 1768 historyk Cosme Bueno był pierwszą osobą, która ogłosiła dla nauki istnienie tego zapomnianego miasta. W XIX wieku dotarli tam francuscy odkrywcy Eugen de Santiges (1834r.) i Leonce Angrad (1847r.). W 1910 zawędrował tu sam Hiram Birgham w swych poszukiwaniach ostatniej inkaskiej stolicy zalożonej przez Manco Capaca, który powstał przeciw Hiszpanom. Uznawszy, że Choquequirao nie jest tym miejscem, stracił zainteresowanie, a odkrywszy rok później Machu Picchu rozsławił je i przyciągnął międzynarodową uwagę. Choquequirao popadło w niepamięć również ze względu na trudny dostęp. Dopiero niedawno wybudowano solidny most nad rzeką Apurimac, ale nadal droga jest wymagająca fizycznie.

Pierwsze prace oczyszczające przeprowadzono w latach 60tych minionego stulecia. Jednak poważne prace badawcze i restauracyjne pod opieką peruwiańskich ekspertów z Planu COPESCO (plan promocji i rozwoju turystyki w Peru) i Narodowego Instytutu Kultury (INC) rozpoczęto dopiero w 1993 roku. Na pierwszym miejscu odrestaurowano część miejską, czyli sektor górny Hanan z budynkami sakralnymi, sektor dolny Hurin z trzema dwupietorwymi domami zwanymi pałacami i podłużnymi budynkami typu kajanka, plac główny Huaqaypata z tak zwanym murem tirumfalnym, który prowadzi na platformę ceremonialną Ushno, a także szerokie andeny rolnicze przeznaczone prawdopodobnie dla elity zamieszkującej dwupietrowe budynki w sektorze Hurin. Poniżej platformy Ushno odczyszczono też budynki mieszkalne kapłanów przycupnięte na wąskiej grani ostro schodzącej do rzeki Apurimac. W każdej z tych partii przeprowadzono prace konsolidacyjne i rekonsturcyjne po uprzednim wykarczowaniu krzaków i drzew, które swoimi korzeniami niszczyły historyczne mury.

Mało jeszcze wiadomo na temat powstania Choquequirao i roli jakie spełniało. Jedna z tez mówi, że zostało wybudowane za rządów Pachacuteca w XV wieku. Inni jak np peruwiański hitoryk Luis Guillermo Lumbreras, twierdzą, że zostało wybudowane dopiero przez jego nastepcę, Tupac Inca Yupanqui, lub wręcz przez Huayna Capac, który panował w XVI wieku, tuż przed pojawieniem się Hiszpanów. Lumbreras wskazuje na detale architektoniczne i techniczne, które potwierdzają tą tezę. Jednak unikalny styl architektoniczny mógł być podyktowany kruchliwą skałą metamorficzną inną od tej w Machu Pichu czy w blizszych okolicach Cusco. Twierdzi tez, ze Choquequirao daje wrażenie nieukonczonego, wielki projekt urbanistyczny porzucony przed zakończeniem. Amerykanski eksplorator, Gary Ziegler pisze, że istnieją przekonywujące dowody na to, że Choquequirao było stale zamieszkałe i że konstrukcja kontynuowana była po przybyciu Hiszpanów do Peru w 1532 roku. Możliwe, że po upadku ostatniej stolicy inków na Espiritu Pampa, część rebelianów schroniła się właśnie w Choquequirao, do którego kolonizatorzy nigdy nie dotarli. Stąd mogli prowadzic akcje zaczepne napadając na Hiszpanów.

Badacze zgodni są co do tego, że był to ważny religijny, polityczny i ekonomiczny ośrodek oraz główny przystanek na drodze łączącej wybrzeże, góry i dżunglę, a jego wielkość można porównać tylko z Machu Picchu. Rzeczywiście, do tej pory odsłonięto zaledwie 30% rozpoznanego terenu. Cały kompleks rozprzestrzenia się na obszarze 1810ciu hektarów, jest więc większy od Machu Picchu, ale posiada mniej zabudowań, a te są bardziej rozproszone. Odkryto fragmenty inkaskich dróg, które bezsprzecznie łączyły Choquequirao z Vitocs i ruinami na Espiritu Pampa, czyli starą Vilcabambą.

Pod koniec 2004 roku na zachodnim zboczu odkryto kolejny ciąg tarasów rolniczych, których pochodzenie wydaje się być starsze, a styl budowy różni się bardzo od typowej kamieniarki inkaskiej. Jedna z hipotez wskazuje na wpływy kultury Chachapoyas, której główne ośrodki znajdowały się w strefie selwy wysokiej w północnej części dzisiejszego Peru. Kamienie ustawiane są pionowo, a na wielu terasach znajdują się mozaiki ułożone z białych kamieni. Ich symbolika nie jest do końca zrozumiała, gdyż na przykład zygzak może oznaczać węża, rzekę lub góry, a wszystkie one były czczone jako bóstwa. łatwe do rozpoznania są natomiast sylwetki lam znajdujące się na kilkunastu kolejnych tarasach. Lamy nadal są symbolem płodności i urodzaju.

COPESCO — Comisión Especial para Coordinar y Supervigilar el Plan Turístico y Cultural Perú-Unesco
INC — Instituto Nacional de Cultura